Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego, określana jako Lex Skrzypek, znacząco zmienia zasady ochrony prawnej osób wezwanych do prokuratury w charakterze świadków. Zmiana ta, która weszła w życie 21 lipca 2026 roku, wprowadza mechanizm sądowej kontroli nad decyzjami prokuratorów dotyczącymi obecności pełnomocnika podczas przesłuchania. Dla przedsiębiorców i menedżerów, którzy mogą być wzywani do składania zeznań w sprawach gospodarczych, oznacza to zwiększenie pewności prawnej i wzmocnienie pozycji w toku postępowania przygotowawczego.
Co zmienia nowelizacja Kodeksu postępowania karnego dla świadków?
Nowelizacja dodaje § 4 do art. 87 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.), wprowadzając sądową kontrolę decyzji prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika świadka. Dotychczas prokurator mógł samodzielnie decydować o obecności adwokata lub radcy prawnego osoby niebędącej stroną postępowania. Teraz, w przypadku odmowy, świadek lub jego pełnomocnik może złożyć zażalenie. Zażalenie to rozpoznaje sąd rejonowy.
Sąd musi rozpoznać zażalenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania zażalenia wraz z aktami sprawy. Decyzja prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika staje się wykonalna dopiero z dniem uprawomocnienia się postanowienia w tej sprawie. Oznacza to, że do czasu rozstrzygnięcia przez sąd, przesłuchanie świadka bez obecności pełnomocnika jest możliwe wyłącznie w „wypadkach niecierpiących zwłoki”. Ten zapis znacząco ogranicza możliwość arbitralnego działania prokuratury i zwiększa ochronę prawną świadków.
Kogo dotyczy prawo do pełnomocnika i w jakich okolicznościach?
Zmiana dotyczy osób niebędących stroną postępowania, których interesy w postępowaniu wymagają ochrony. Najczęściej są to świadkowie, ale także inne osoby, które mogą być wezwane do złożenia wyjaśnień lub zeznań. Pełnomocnikiem świadka może być wyłącznie adwokat lub radca prawny. Nowelizacja nie zmienia kwalifikacji pełnomocnika, lecz procedurę kontroli jego dopuszczenia.
Nowe przepisy mają zastosowanie wyłącznie w postępowaniu przygotowawczym, czyli na etapie prowadzonym przez prokuraturę. W postępowaniu sądowym sąd już wcześniej posiadał uprawnienia do decydowania o obecności pełnomocnika świadka. Lex Skrzypek zamyka lukę w ochronie prawnej, która istniała w początkowej fazie postępowania karnego, gdzie świadkowie często czuli się bezbronni wobec organów ścigania.
Jakie są konsekwencje odmowy dopuszczenia pełnomocnika?
Zgodnie z nowym art. 87 § 4 k.p.k., decyzja prokuratora o odmowie dopuszczenia pełnomocnika nie jest ostateczna. Świadek ma prawo do odwołania się do sądu rejonowego, który ma 7 dni na rozpatrzenie zażalenia. W tym czasie, przesłuchanie bez pełnomocnika jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, określonych jako „wypadki niecierpiące zwłoki”. To istotne ograniczenie, które ma zapobiegać nadużyciom i wymuszaniu zeznań pod presją.
Nowelizacja jest odpowiedzią na głośną sprawę Barbary Skrzypek, która zmarła na zawał serca podczas przesłuchania w prokuraturze, nie mając możliwości skorzystania z pomocy adwokata. Jej przypadek stał się katalizatorem dla wprowadzenia zmian, mających na celu zapewnienie realnej ochrony prawnej osobom wezwanym do prokuratury.
Co oznacza Lex Skrzypek dla przedsiębiorców i menedżerów?
Dla przedsiębiorców i menedżerów, którzy mogą być wezwani do prokuratury w charakterze świadków w sprawach dotyczących działalności gospodarczej, Lex Skrzypek oznacza zwiększenie bezpieczeństwa prawnego. Możliwość skorzystania z pełnomocnika od samego początku postępowania przygotowawczego minimalizuje ryzyko niekorzystnych dla firmy konsekwencji wynikających z nieświadomego złożenia zeznań. Obecność adwokata lub radcy prawnego zapewnia, że zeznania są składane w sposób zgodny z prawem i interesami świadka, a także chroni przed ewentualnymi próbami wywierania presji.
Nowe przepisy wzmacniają pozycję świadka, dając mu realne narzędzia do obrony swoich praw. Przedsiębiorcy powinni być świadomi tych zmian i korzystać z przysługującego im prawa do pełnomocnika, aby zapewnić sobie odpowiednią ochronę prawną w przypadku wezwania do prokuratury. To krok w kierunku większej transparentności i sprawiedliwości w postępowaniach karnych, co przekłada się na większą stabilność prawną dla środowiska biznesowego.
