Rząd 21 lipca 2026 roku przyjął projekt Ministerstwa Sprawiedliwości (MS), który ma istotnie wpłynąć na dostępność wymiaru sprawiedliwości dla osób głuchych. Proponowane zmiany mają zapewnić bezpłatną pomoc tłumacza języka migowego w postępowaniach sądowych, co stanowi doprecyzowanie i ujednolicenie istniejących przepisów. Inicjatywa ta odpowiada na lukę prawną, która dotychczas wykluczała sądy z obowiązku zapewniania takiego wsparcia.
Co zmienia projekt Ministerstwa Sprawiedliwości dla osób głuchych?
Projekt Ministerstwa Sprawiedliwości wprowadza prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego w sądzie dla osób głuchych, na zasadach analogicznych do tych, które obowiązują dla tłumaczy języków obcych. Obecnie, zgodnie z art. 5 § 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych, osoba niewładająca językiem polskim ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza. Nowelizacja rozszerza tę zasadę na osoby posługujące się językiem migowym, eliminując dotychczasową rozbieżność prawną.
Dotychczas sądy, jako organy sądownictwa, nie były objęte obowiązkiem zapewniania tłumacza języka migowego na mocy ustawy o języku migowym z 19 sierpnia 2011 roku. Ta ustawa przewiduje usługi tłumacza języka migowego, SJM i SKOGN głównie w relacjach z organami administracji publicznej. Projekt MS ma na celu jednoznaczne uregulowanie dostępu do tłumacza w sądzie, co jest kluczowe dla pełnego uczestnictwa osób głuchych w procesach prawnych.
Jakie są obecne wyzwania w dostępie do tłumacza migowego?
Dostęp do tłumacza języka migowego w Polsce, choć uregulowany dla administracji publicznej, nadal wiąże się z wyzwaniami organizacyjnymi. Zgłoszenie potrzeby tłumacza w urzędach wymaga zazwyczaj co najmniej 3 dni roboczych wyprzedzenia, z wyjątkiem sytuacji nagłych (wielkopolska.bip.policja.gov.pl). Ten wymóg pokazuje, że praktyczny dostęp do tłumacza bywa obwarowany terminami organizacyjnymi, co może stanowić barierę w nagłych sprawach sądowych.
Brak jasnych regulacji dla sądów powodował, że osoby głuche często musiały samodzielnie pokrywać koszty tłumaczenia lub polegać na nieformalnym wsparciu. Projekt MS ma za zadanie usunąć tę barierę, zapewniając równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Warto zaznaczyć, że na poziomie administracji publicznej zgłoszenie potrzeby tłumacza może następować osobiście, pisemnie, mailowo lub telefonicznie, a procedury urzędowe wymagają wskazania terminu wizyty i preferowanej metody komunikacji (niepelnosprawni.gov.pl).
Jakie wsparcie prawne jest dostępne w Polsce?
Polska posiada rozbudowany system wsparcia prawnego, który obejmuje blisko 1500 punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i mediacji (gov.pl). System ten jest finansowany przez państwo i prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości, oferując obywatelom dostęp do porad prawnych. W kontekście zmian w sądownictwie, rząd planuje również cyfryzację centralnej listy biegłych sądowych, która ma być dostępna online, zastępując dotychczasową formę papierową.
Zmiany te, choć dotyczą głównie osób głuchych, wpisują się w szerszy trend zwiększania dostępności i cyfryzacji usług publicznych. Dla przedsiębiorców i menedżerów oznacza to bardziej przewidywalne i dostępne środowisko prawne, zwłaszcza w przypadku spraw wymagających udziału osób z niepełnosprawnościami. Firmy zatrudniające osoby głuche mogą oczekiwać, że ich pracownicy będą mieli ułatwiony dostęp do sądownictwa, co może wpłynąć na ich poczucie bezpieczeństwa prawnego i integrację społeczną.
Wprowadzenie bezpłatnej pomocy tłumacza migowego w sądach oznacza dla firm zatrudniających osoby głuche zmniejszenie ryzyka związanego z barierami komunikacyjnymi w procesach prawnych. Pracodawcy mogą spodziewać się, że ich pracownicy będą mieli pełniejszy dostęp do swoich praw, co może przełożyć się na większą stabilność zatrudnienia i mniejsze obciążenie dla działów HR w przypadku konieczności wsparcia prawnego.
