Decyzja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) z 2 lipca 2026 roku stanowi istotny precedens dla polskiego porządku prawnego. Trybunał uznał, że odmowa transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka pary jednopłciowej narusza art. 8 i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Orzeczenie to otwiera dyskusję o konsekwencjach dla obywateli polskich i praktyk administracyjnych, szczególnie w kontekście praw dzieci i stabilności prawnej.
Jakie naruszenia prawa stwierdził ETPCz w wyroku z 2 lipca 2026 roku?
ETPCz stwierdził naruszenie art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC), dotyczącego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, oraz art. 14 EKPC, zakazującego dyskryminacji. Trybunał nakazał Polsce wypłatę 5 tys. euro zadośćuczynienia dziecku, którego dotyczyła sprawa. Orzeczenie zapadło w czwartek, 2 lipca 2026 roku, w jednej z dwóch rozpatrywanych spraw, podczas gdy drugą oddalono. Rodzina, której dotyczył wyrok, na stałe mieszka w Wielkiej Brytanii, gdzie relacja rodziców i dziecka jest prawnie uznana.
Jaki był kontekst prawny odmowy transkrypcji aktów urodzenia w Polsce?
Odmowa transkrypcji zagranicznych aktów urodzenia dzieci par jednopłciowych w Polsce opierała się na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 2 grudnia 2019 roku (II OPS 1/19). Uchwała ta zamknęła możliwość transkrypcji aktów urodzenia zawierających dane dwójki rodziców tej samej płci. Wcześniej, do momentu podjęcia tej uchwały, urzędy i sądy administracyjne odmawiały transkrypcji w setkach przypadków, co skutkowało niemożnością uzyskania dowodu osobistego i paszportu dla dzieci posiadających polskie obywatelstwo.
Jakie konsekwencje dla dziecka niesie brak transkrypcji aktu urodzenia?
Brak transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia uniemożliwia dziecku uzyskanie polskiego dokumentu tożsamości, numeru PESEL oraz potwierdzenia obywatelstwa. Zgodnie z art. 104 ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, transkrypcja jest obligatoryjna, jeżeli obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument, posiada akt stanu cywilnego potwierdzający wcześniejsze zdarzenia sporządzony w Polsce i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego lub ubiega się o polski dokument tożsamości lub nadanie numeru PESEL. W praktyce oznacza to, że bez transkrypcji dziecko nie może uzyskać żadnych dokumentów tożsamości, co może prowadzić do stanu funkcjonalnej bezpaństwowości.
Co oznacza wyrok ETPCz dla polskiego prawa i administracji?
Wyrok ETPCz z 2 lipca 2026 roku zmusza Polskę do rewizji dotychczasowej praktyki administracyjnej w zakresie transkrypcji aktów urodzenia dzieci par jednopłciowych. Orzeczenie podkreśla konieczność zapewnienia prawnej ochrony dzieciom, niezależnie od statusu prawnego ich rodziców. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) wielokrotnie podkreślał, że Konstytucja RP nie stoi na przeszkodzie legalizacji związków jednopłciowych, co stanowi podstawę do argumentacji o dyskryminacji pośredniej. Poprzedni wyrok ETPCz z 12 grudnia 2023 roku również wskazywał, że brak jakiejkolwiek formy prawnego uznania związków jednopłciowych w Polsce narusza art. 8 EKPC.
Przedsiębiorcy zatrudniający osoby z rodzinami jednopłciowymi powinni monitorować dalsze kroki legislacyjne. Brak jasnych regulacji może wpływać na stabilność prawną i społeczną, a także na wizerunek Polski jako kraju respektującego prawa człowieka, co ma znaczenie dla inwestorów i międzynarodowych partnerów biznesowych.
