Polskie rolnictwo mierzy się z narastającym deficytem wody, co podnosi koszty produkcji i zmniejsza plony. Brak skutecznych działań retencyjnych może przekształcić Polskę z eksportera w importera żywności. Sytuację pogarszają wiosenne przymrozki, które dodatkowo osłabiły kondycję upraw, wpływając na perspektywy zbiorów w bieżącym roku.
Jakie są bieżące skutki suszy rolniczej w Polsce w 2026 roku?
Susza rolnicza w 2026 roku objęła zagrożeniem dziewięć grup upraw, rozszerzając się na centralną i wschodnią część kraju, co potwierdza System Monitoringu Suszy Rolniczej (SMSR) prowadzony przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB). W okresie od 1 kwietnia do 31 maja 2026 roku Klimatyczny Bilans Wodny (KBW) wyniósł średnio -132 mm, a od 1 maja do 30 czerwca 2026 roku pogłębił się do -128,9 mm. Deficyt wody wzrósł o 14, 35 mm względem poprzednich okresów.
Suszę stwierdzono w 1543 gminach dla zbóż jarych, co stanowi około 62% powierzchni kraju. Zboża ozime dotknęła w 1371, 1422 gminach, czyli około 55, 57% kraju. Najgorsza sytuacja panuje w województwach lubelskim, mazowieckim, łódzkim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie lokalny KBW osiągnął nawet -165 mm. Wśród upraw zagrożonych znalazły się zboża jare i ozime, rzepak, krzewy i drzewa owocowe, truskawki, kukurydza (ziarno/kiszonka), rośliny strączkowe, tytoń oraz warzywa gruntowe. Opady w trzeciej dekadzie kwietnia i maja stanowiły zaledwie 10% potencjalnego zapotrzebowania na wodę, co znacząco przyczyniło się do przesuszenia gleby.
Jak przymrozki i niedobór opadów wpływają na plony w 2026 roku?
Wiosenna ocena stanu upraw rolnych i ogrodniczych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) w 2026 roku wskazuje na trudny start sezonu, spowodowany silnymi przymrozkami i utrzymującym się niedoborem opadów. Przymrozki, lokalnie sięgające -9°C pod koniec kwietnia, uszkodziły kwiaty, słupki i zawiązki owoców. Straty w wiśniach szacowane są na 50% niższe niż rok temu, a w jabłkach z przechowalni na poziomie 12%. Kondycja drzew owocowych jest osłabiona przez suszę.
Zboża ozime charakteryzuje spowolniona wegetacja i przesuszenie wierzchniej warstwy gruntu. Ich stan oceniono na 3,7, 3,8 w skali 5-stopniowej, co jest wynikiem gorszym niż w 2025 roku (dane GUS). Około 0,2% powierzchni upraw ozimych zaorano. Rzepak i rzepik również ucierpiały z powodu przymrozków i deficytu wody, a ich stan jest gorszy niż rok temu. Około 0,6% powierzchni rzepaku zaorano. Zboża jare borykają się z trudnymi warunkami wodnymi i opóźnionymi wschodami, co również obniża ich ocenę w porównaniu do ubiegłego roku. Deficyt wody w glebie jest głównym czynnikiem ryzyka dla tegorocznej produkcji rolnej.
Jakie są długoterminowe prognozy strat dla polskiego rolnictwa?
Długoterminowe prognozy wskazują, że do 2050 roku plony w Polsce mogą być nawet o 16, 20% niższe niż potencjał produkcyjny, a produkcja rolna może spaść o 12% (prognozy dotyczące zmian klimatycznych). Roczne straty finansowe z powodu suszy w Polsce wynoszą średnio 3 mld zł, a w rekordowych latach sięgają 11 mld zł (raporty branżowe). Bez skutecznych działań adaptacyjnych, te rekordowe straty mogą stać się normą do 2050 roku.
Nastroje w sektorze rolnym są pesymistyczne. Wskaźnik Nastrojów Rolników (WZOS) w drugiej połowie 2025 roku osiągnął poziom -40,3, co oznacza najgorsze nastroje od lat (dane branżowe). Wskaźnik ten spadł o 11,5 punktu w porównaniu z drugą połową 2024 roku, co potwierdza alarmującą sytuację gospodarstw. Krótkoterminowe prognozy również nie są optymistyczne. W 2024 roku odnotowano spadek plonów rzepaku o 10% względem średniej pięcioletniej, a zbiorów kukurydzy o 11,1% rok do roku (dane GUS).
Jakie wsparcie jest dostępne dla rolników dotkniętych suszą w 2026 roku?
Rolnicy dotknięci suszą w 2026 roku mogą zgłaszać szkody przez aplikację Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) „Zgłoś szkodę rolniczą" do 15 października 2026 roku. Aplikacja została uruchomiona 2 lipca 2026 roku. Zgłoszenie odbywa się wyłącznie elektronicznie i wymaga posiadania Profilu Zaufanego oraz złożenia wniosku o płatności bezpośrednie na rok 2026. Wniosek musi zostać potwierdzony podpisem zaufanym. Po upływie terminu 15 października 2026 roku możliwość wygenerowania protokołu szkód wygasa.
W budżecie na 2026 rok zabezpieczono 629 mln zł na dopłaty do składek ubezpieczeniowych, które mogą pokrywać do 65% wartości ubezpieczenia (dane MRiRW). Rolnik, który nie ubezpieczył co najmniej 50% powierzchni upraw od ryzyka klimatycznego, otrzyma pomoc obniżoną o połowę. W przypadku szkód spowodowanych innymi zjawiskami (np. grad, powódź), rolnik musi niezwłocznie zgłosić je w urzędzie gminy lub miasta, bez czekania na termin październikowy.
Przedsiębiorcy i inwestorzy działający w sektorze rolno-spożywczym muszą uwzględnić rosnące ryzyko związane z deficytem wody i zmianami klimatycznymi. Inwestycje w technologie retencyjne, systemy nawadniania oraz dywersyfikację źródeł dostaw stają się kluczowe dla utrzymania stabilności łańcuchów dostaw i rentowności. Adaptacja do nowych warunków klimatycznych wymaga strategicznego planowania i alokacji kapitału, aby zabezpieczyć przyszłe zbiory i uniknąć znaczących strat finansowych.
